باتری معمولاً حلقه ضعیف سیستم برق پشتیبان است. شناخت علائم ظاهری و عملکردی خرابی باتری کمک می‌کند پیش از قطعی ناخواسته اقدام شود.
ولتاژ باتری در ابتدای دشارژ: «ولتاژ ایست»
در بسیاری از سیستم‌های برق پشتیبان، باتری همان بخشی است که در لحظه نیاز پاسخ نمی‌دهد. عمر و عملکرد باتری به نوع آن، دمای محیط، الگوی شارژ و دشارژ و کیفیت نگهداری بستگی دارد.
علائم ظاهری
- تورم یا تغییر شکل بدنه: نشانه جدی که باید بررسی شود.
- نشتی یا رسوب اطراف ترمینال‌ها
- خوردگی ترمینال‌ها و اتصالات
- گرمای غیرعادی یک یا چند باتری نسبت به بقیه
- ترک یا آسیب فیزیکی بدنه
علائم عملکردی
- کاهش محسوس زمان پشتیبانی نسبت به گذشته
- آلارم باتری یا نتیجه ناموفق تست خودکار UPS
- اختلاف قابل توجه ولتاژ یک باتری با باتری‌های دیگر همان رشته
- افت سریع ولتاژ هنگام اعمال بار
عوامل مؤثر بر عمر باتری
دما از مهم‌ترین عوامل است؛ دمای بالاتر از محدوده توصیه‌شده سازنده معمولاً عمر باتری را کاهش می‌دهد. تنظیم نادرست ولتاژ شارژ، دشارژهای عمیق مکرر و اتصالات شل نیز اثرگذارند.
اهمیت تست دوره‌ای
بازرسی ظاهری به‌تنهایی کافی نیست. تست دوره‌ای باتری، با روشی که با نوع باتری و امکانات سایت سازگار است، تصویر دقیق‌تری از وضعیت آن می‌دهد. معیار قبول یا رد هر باتری باید بر اساس مشخصات سازنده و استانداردهای قابل اعمال تعیین شود، نه اعداد کلی.
در گزارش تست، نوع باتری، ظرفیت اسمی، ولتاژ، دما، روش آزمون و نتیجه ثبت می‌شود تا روند تغییرات در طول زمان قابل پیگیری باشد.
نکته ایمنی
باتری‌ها حتی در حالت قطع، انرژی ذخیره‌شده دارند و جابه‌جایی یا کار روی آن‌ها نیازمند ابزار عایق، تجهیزات حفاظت فردی و فرد آموزش‌دیده است.
مقادیری که در بازدید ثبت می‌شوند
در دستورالعمل‌های نگهداری مراکز مخابراتی، این مقادیر مرجع برای تشخیص زودهنگام ضعف باتری به کار می‌روند (ملاک نهایی مشخصات سازنده است):
| مورد | مقدار مرجع رایج |
|---|---|
| ولتاژ شارژ نگهداری هر باتری ۲ ولتی | ۲٫۱۸ تا ۲٫۲۸ ولت |
| ولتاژ شارژ نگهداری هر باتری ۱۲ ولتی | ۱۳٫۱۰ تا ۱۳٫۵۰ ولت |
| حداقل ولتاژ هر سل پس از دشارژ ۲۰٪ | ۱٫۸۰ ولت (۲ ولتی)، ۱۰٫۸ ولت (۱۲ ولتی) |
| اختلاف جریان رشته‌های موازی | حداکثر ۱۰٪ |
| دمای سالن باتری | حداکثر ۲۵ درجه |
باتری‌ای که ولتاژ نگهداری‌اش بیرون از محدوده است یا پس از دشارژ کوتاه زودتر از بقیه افت می‌کند، معمولاً اولین باتری‌ای است که در قطعی واقعی کم می‌آورد.
چرا یک باتری ضعیف کل رشته را از کار می‌اندازد؟
باتری‌های یک رشته سری، جریان یکسانی را تحمل می‌کنند. وقتی یکی از آن‌ها ظرفیت کمتری دارد، زودتر از بقیه خالی می‌شود و ولتاژ کل رشته را پایین می‌کشد؛ UPS یا سیستم تغذیه هم در ولتاژ پایانی، بار را رها می‌کند. همچنین در شارژ، باتری ضعیف ممکن است بیش از حد شارژ شود و گرم شود. به همین دلیل شماره‌گذاری سل‌ها و ثبت ولتاژ تک‌تک آن‌ها در دفتر باتری اهمیت دارد.
اشتباه‌های رایج
- تعویض فقط یک باتری در رشته قدیمی: باتری نو کنار باتری‌های فرسوده، رفتار متفاوتی دارد؛ تصمیم تعویض باید با نتیجه تست کل رشته گرفته شود
- تغذیه دوگانه: اتصال دو مجموعه باتری به یک مصرف‌کننده باعث می‌شود یکی بیش از حد دشارژ شود و دیگری هرگز دشارژ نشود
- باتری فقط در شارژ نگهداری: اگر باتری بیش از سه ماه فقط در شارژ نگهداری بوده، شارژ مکمل توصیه می‌شود